Lęk społeczny w nerwicy

Lęk społeczny wynika z faktu, że człowiek jest istotą społeczną, zależną od środowiska społecznego, wobec czego odczuwa zagrożenie na myśl o zerwaniu z nim łączności.

Człowiek potrzebuje drugiego człowieka - istoty tego samego gatunku, do kontaktu ze środowiskiem naturalnym. W życiu płodowym środowiskiem naturalnym jest organizm matki. We wczesnym dzieciństwie niezbędna jest matka lub inna osoba, zapewniająca dziecku spełnienie jego najważniejszych potrzeb, usuwająca niebezpieczeństwa tkwiące w naturalnym środowisku. Matka pośredniczy w kontakcie dziecka ze światem, uczy rozpoznawać bodźce dodatnie i ujemne, chroni przed zagrożeniami. Bodźce docierające do dziecka ze świata otaczającego, przechodzą jakby przez filtr społeczny, ich wartość zależy od oceny społecznej. W zależności od reakcji otoczenia dziecko uczy się odpowiednich reakcji na dopływające bodźce. Filtr społeczny zniekształca obraz otaczającej rzeczywistości, dobre, piękne, przyjemne staje się to, co za takie zostało uznane przez otoczenie społeczne. Dziecko uczy się odbierać otaczający świat i nań reagować tak, jak odbiera i reaguje nań jego otoczenie społeczne. Świat otaczający przyciąga lub odpycha nie dlatego, ze w danym momencie takim jest właśnie, lecz z tego względu, że taki obraz został przekazany w relacjach społecznych.

W konkretnej sytuacji może wydawać się niezrozumiałe dlaczego ktoś - na przykład przed wystąpieniem publicznym reaguje tak silnym lękiem, jakby miał stanąć przed plutonem egzekucyjnym albo dlaczego ktoś odbiera sobie życie z obawy przed społecznym potępieniem. Lęk ten staje się zrozumiały, gdy weźmie się pod uwagę siłę więzi społecznej człowieka. Fakt całkowitego uzależnienia od otoczenia społecznego we wczesnym okresie życia - tak dalece zaciążył nad dalszym życiem człowieka, iż nie może on nigdy wyzwolić się od nacisku społecznego.

Otoczenie społeczne pełni rolę zwierciadła, które odbija zachowanie człowieka i dzięki temu pozwala je korygować. Naruszenie norm ustalonych przez społeczeństwo lub zerwanie więzi społecznej prowadzić może do ośmieszenia, potępienia lub zupełnego odrzucenia "niepokornego buntownika" przez osobę lub grupę osób, które stanowią w aktualnej sytuacji otoczenie społeczne. Reakcje płynące od otoczenia społecznego spełniają rolę sygnałów zwrotnych, które osłabiają, wzmacniają lub przekształcają myślenie człowieka, jego zachowanie i reakcje emocjonalne.

Można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że pierwszym okresie wymiany sygnałów z otoczeniem kształtuje się zasadnicza postawa uczuciowa (postawa "do" - gdy świat pociąga, życie cieszy; lub postawa "od" - gdy życie jest przykre, a świat odpychający). Zasadnicza orientacja emocjonalna pochodzi z okresu, w którym jeszcze się nie wytworzyła granica między daną osobą a jej otoczeniem. Stąd prawdopodobnie pochodzi dwukierunkowość postaw uczuciowych - na zewnątrz i do wewnątrz. Żywiąc uczucia negatywne do otoczenia, żywi się je jednocześnie w stosunku do siebie, podobnie jest z uczuciami pozytywnymi.

Monika Drewnowska