Nerwica hipochondryczna

W nerwicy hipochondrycznej zachowania chorego cechuje głównie powtarzające się występowanie dolegliwości somatycznych z uporczywym domaganiem się przez osobę przeprowadzenia kolejnych różnych badań lekarskich, w nadziei że wyjaśnią się ich przyczyny, pomimo zapewnień ze strony lekarzy, że objawy nie mają podstaw organicznych.

Hipochondryk nie udaje swoich dolegliwości, odczuwa je rzeczywiście. Swoim zachowaniem ciągle demonstruje najdrobniejsze nawet dolegliwości i zakłócenia funkcji poszczególnych narządów. Jego ciało stanowi ciągłe źródło bolesnych doznań, stając się centrum przeżyć psychicznych chorego - co powoduje swoisty egocentryzm. Przez co osoba odwraca uwagę od otaczającego ją świata, a wszystkie swoje działania kieruje do ulżenia cierpiącemu ciału.

Objawy nerwicy hipochondrycznej

Osiowymi objawami hipochondrii są:

  • nadmierne zainteresowanie czynnościami ciała,
  • lęk lub niepokój,
  • poczucie choroby,
  • dolegliwości bólowe.

Hipochondryk boi się choroby ale ciągle ma jej poczucie. Niepokój związany jest właśnie z oczekiwaniem na ciężką chorobę, a niekiedy wręcz przekonaniem, że już jest się ciężko chorym oraz rozważaniem konsekwencji zachorowania na daną chorobę. Osoba przekonana, że jest chora dąży do nazwania dotykającej jej choroby. Jej działania skierowane są więc głównie do diagnozy choroby!

Lęk przed zachorowaniem na jakąś konkretną chorobę może mieć charakter specyficznych fobii (nozofobie) np. przed zachorowaniem na raka, AIDS, chorobę serca.

Dolegliwości bólowe hipochondryków często lokalizowane są w różnych częściach ciała i są krótkotrwałe. Bardzo rzadko związane są z zaburzeniami narządów ciała. Ból może być bardzo dokuczliwy, a niemożność ustalenia dokładnych jego przyczyn wzmacnia poczucie lęku i koncentruje uwagę na ciele i jego dolegliwościach. Nadmierna koncentracja na czynnościach własnego ciała polega na lękowo-egocentrycznym myśleniu o funkcjonowaniu własnego ciała. To znaczy, że osoba wsłuchuje się w pracę swego serca, śledzi ruchy jelit, analizuje czy dany posiłek jej nie zaszkodzi itp.

W związku z lękiem o własne zdrowie hipochondrycy często szukają pomocy u lekarzy różnych specjalności i domagają się kolejnych badań lekarskich. Mimo niepokoju o własne zdrowie hipochondrycy bardzo często odmawiają zażywania przepisanych im leków z lęku przed objawami ubocznymi, czy jak to określają "działaniem chemii".

Przyczyny nerwicy hipochondrycznej

Ważnymi elementami przyczyniającymi się do powstania zespołu hipochondrycznego są:

  • zaburzenia obrazu własnego ciała;

    Zaburzenia obrazu własnego ciała szczególnie dotyczy sfery seksualnej pacjenta zarówno w okresie dojrzewania i przekwitania, które wiążą się z zachwianiem poczucia własnej płci lub niezadowoleniem z życia seksualnego.

    Zakłócenia obrazu własnego ciała mogą wynikać z nadmiernej koncentracji na ciele (pozytywnej lub negatywnej) kształtowanej już w okresie dzieciństwa np. przez zbyt troskliwych rodziców.

  • korzyści płynące z choroby;

    Dolegliwości mogą mieć charakter "ucieczki w chorobę" to znaczy mogą stanowić sposób na rozwiązanie zaistniałego konfliktu. Szczególnie ma to miejsce w sytuacji niepowodzeń, braku satysfakcji z życia czy złości i niezadowolenia z siebie. Pozycja chorego wyrażająca się ciągłym manifestowaniem dolegliwości daje wówczas możliwość wyrażenia złości wobec najbliższych i chroni pacjenta przed poczuciem klęski życiowej np. w przypadku niepowodzenia w pracy, szkole czy życiu prywatnym. Pozycja chorego daje również możliwość zdobycia większej troskliwości ze strony najbliższego otoczenia. Przy czym pacjenci raczej nie zdają sobie sprawy z korzyści płynących przyjęcia roli chorego. A odczuwane przez niech dolegliwości nerwicowe są tak przykre, że trudno im zauważyć pozytywne strony choroby.

  • osobowość lekowa, lęk typu moralnego;

    Dolegliwości hipochondryczne mogą być wyrazem potrzeby ukarania się opartej na poczuciu winy np. za zdradę małżeńską czy onanizm.

  • czynnikiem wyzwalającym nerwicę hipochondryczną może być również choroba somatyczna np. lekkie urazy; szczególnie ma to miejsce gdy do zaistniałej sytuacji dołączy się postawa roszczeniowa związana np. ze staraniem o rentę.

Hipochondria może być nasilana zarówno przez nadmierną skrupulatność lekarzy w działaniach diagnostycznych jak również przez lekceważący stosunek otoczenia do przypadłości zgłaszanych przez chorego. A zarzut, że pacjentowi nic nie dolega, że udaje chorobę, tylko nasila objawy nerwicowe. Co zwykle stanowi potwierdzenie dla otoczenia o autentyczności jego choroby.

Leczenie nerwicy hipochondrycznej

Główną zasadą w leczeniu hipochondrii jest odwrócenie uwagi pacjenta od dolegliwości.

Szczególnie ważna jest rozmowa z pacjentem na temat jego problemów poza zdrowotnych, która pozwoli mu rozładować istniejące napięcia emocjonalne i lepiej zrozumieć obecną sytuację. Przy czym najpierw należałoby oczywiście poważnie potraktować zgłaszane przypadłości, gdyż zdarza się, że mogą one poprzedzać objawy choroby somatycznej, stąd również potrzeba wykonania dokładnych badań somatycznych.

Aleksandra Bulińska