Nerwica u dzieci i młodzieży

W piśmiennictwie naukowym przeważa pogląd, że u dzieci nerwice są wyuczonymi, wadliwie zgeneralizowanymi i ufiksowanymi reakcjami nabytymi wskutek instrumentalnego i społecznego uczenia się dziecka w toku całego procesu wychowawczego.

Czynnikami usposabiającymi do powstawania reakcji nerwicowych u dzieci są: organiczne uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, nabyte w okresie życia płodowego, porodu i wczesnego dzieciństwa urazy głowy, choroby - określane jako - mikrozaburzenia ośrodkowego układu nerwowego. Wśród czynników biologicznych bierze się pod uwagę nie tylko stan układu nerwowego, w tym układu autonomicznego i hormonalnego, ogólny stan zdrowia, fazę rozwoju dziecka, ale i czynniki konstytucjonalne tj. dziedziczne i wrodzone cechy temperamentalne.

Czynnikami prowadzącymi do zaburzeń nerwicowych są przede wszystkim zaburzenia równowagi w kształtującej się osobowości dziecka, nieprawidłowa relacja dziecka z rodzicami i osobami znaczącymi oraz różne czynniki sytuacyjne takie jak: deprywacja, przeciążenie, utrudnienie, konflikty i stany zagrożenia. Wśród czynników sytuacyjnych istotną rolę odgrywa deprywacja - jest to niezaspokojenie podstawowych potrzeb psychologicznych dziecka, szczególnie potrzeby bezpieczeństwa, miłości, więzi, akceptacji i uznania.

Do nerwicogennych czynników należą również ambiwalentne układy interpersonalne między dzieckiem a rodzicami, gdzie stosunek rodziców do dziecka i dziecka do rodziców jest równocześnie pozytywny i negatywny; jak i ambiwalentne sytuacje, w których dziecko za identyczne zachowanie jest przez nich nagradzane, a drugi raz karane. Do powstawania zaburzeń prowadzą także zaburzone związki uczuciowe rodziców, ich jawne lub ukryte stany napięć emocjonalnych, ich niewłaściwy styl życia, zły stan zdrowia psychicznego nawet wtedy, gdy oboje mają pozytywny stosunek do dziecka. W genezie nerwic biorą udział także ujemne wpływy osobowości matki (agresywność, perfekcjonizm, lękowość, nadopiekuńczość) jak i cechy zachowania ojca (bierność, chwiejność emocjonalna, nadmierny rygoryzm, zbytnia surowość i konfliktowość).

Duże znaczenie mają też urazy psychiczne, jakich doświadczyło dziecko oraz różne stresogenne sytuacje, np. złe kontakty dziecka z rówieśnikami, brak akceptacji grupy rówieśniczej, niepowodzenia szkolne, konflikty z nauczycielem, lęk przed uzyskaniem złej oceny, czy u nastolatka - nieudana "pierwsza miłość". Mogą one prowadzić do rozwoju reakcji nerwicowych zwłaszcza w przypadku małej odporności dziecka na stres, uwarunkowanej zmęczeniem, chorobą, stopniem reaktywności oraz jego przeszłymi, przykrymi doświadczeniami.

Reakcje nerwicowe u dzieci

Monika Drewnowska