Reakcje nerwicowe u dzieci

U dzieci wyróżnia się dwa rodzaje zaburzeń nerwicowych: reakcje nerwicowe i nerwice.

Reakcje nerwicowe są to zakłócenia niektórych tylko struktur, w zasadzie przemijające i krótkotrwałe, o ile nie zostaną wzmocnione przez niewłaściwe postępowanie rodziców i niezaspokojenie podstawowych potrzeb psychicznych dziecka. U dzieci zakłócenia te są zwykle przejawem negatywnych uczuć (lęku, gniewu, zazdrości, buntu) i nieświadomie stosowanych mechanizmów obronnych w celu zmniejszenia napięcia emocjonalnego. Dotyczą one czynności jednego z podstawowych układów, najczęściej układu ruchu (ruchy mimowolne - tiki, jąkanie) układu moczowego (moczenie mimowolne) układu pokarmowego (wzmożone łaknienie i otyłość, mimowolne popuszczanie kału), rzadszą formą zaburzeń nerwicowych jest mutyzm.

Ruchy mimowolne

Ruchy mimowolne (tiki) są to niezależne od woli, niecelowe i wielokrotnie powtarzające się skurcze pojedynczych mięśni lub grup mięśni głównie w obrębie twarzy, rzadziej szyi lub tułowia i kończyn. Występują głównie u dzieci w wieku 5-10 lat, trzykrotnie częściej u chłopców niż u dziewczynek. Często nasilają się w stanach napięć emocjonalnych, całkowicie ustępują w czasie snu.

Jąkanie

Jąkanie to zaburzenie mowy na skutek wzmożonego napięcia mięśni aparatu fonacyjnego, artykulacyjnego i oddechowego. Pojawia się częściej u chłopców niż u dziewcząt (4:1). Jąkanie się występujące w młodszym wieku szkolnym ma zwykle związek z nadmiernym napięciem emocjonalnym w nowym środowisku, jakim jest dla dziecka szkoła.

Jeżeli reakcje nerwicowe u dziecka często nawracają to świadczy to, o patologii rodziny i zakłóceniu więzi emocjonalnej dziecka z rodzicami lub osobami znaczącymi. Nawracające reakcje nerwicowe mogą stać się podłożem dla neurotycznego rozwoju osobowości i rozwoju nerwicy.

Nerwica w odróżnieniu od przemijających i krótkotrwałych reakcji nerwicowych, jest względnie trwałym zaburzeniem, choć w zasadzie odwracalnym (np. za pomocą psychoterapii). W zasadzie u dzieci i młodzieży występują podobne typy nerwic, jak u dorosłych; choć zmienia się trochę ich obraz kliniczny. Najczęstszymi typami nerwic są: nerwica neurasteniczna, nerwica histeryczna, nerwica hipochondryczna, nerwica z natręctwami, nerwica depresyjna.

Monika Drewnowska